Tónlist, klædd í snjó við yl frá kertaljósi

Heitir Koppången í upprunalegri útgáfu og er eftir Pererik Moraeus. Lagið er að miklu leiti ástæða þess að mig langaði að gefa út disk með jólalögum. Ég heyrði það fyrst í flutningi Anne Sofie von Otter á disk sem hún gaf út og heitir Home for Christmas. Lagið hefur fylgt mér síðan. Ég fékk Hörð Sigurðarson til að gera texta við það. Textinn í laginu nær einhvernveginn svo vel utan um innihald jólanna. Fólk á leið til kirkju á Aðfangadagskvöld og hugurinn reikar til þeirra sem horfnir eru og þeirra er minnst með hlýju og þakklæti. Þar er líka fullvissan um það að við dveljum á jarðríki eitt andartak af eilífinni og við skiljum eftir okkur ummerki á rúðu eða spor á sjávarströnd þegar við hverfum á braut og það sé ekkert að óttast. Útsetning: Haraldur V. Sveinbjörnsson.

Ég fann lagið þegar ég var að leita að vetrarlögum fyrir Stjörnubjart, það heitir einfaldlega á frummálinu A Song for a Winter’s Night. Lagið og frumtexti er eftir Gordon Lightfoot en ég heyrði það fyrst í flutningi Sarah McLachlan. Gordon er kanadískur country og þjóðlagahöfundur, fæddur í Ontario 1928. Útsetningin hans Halla tók sér bólfestu í ekta sveitastíl sem er tónlist sem ég og dýrka og dái á laun og við Sváfnir Sigurðarson syngjum lagið í dúett. Hallgrímur H Helgason gerði gullfallegan íslenskan texta við lagið og leyfi ég mér að segja að hann sé betri en frumtextinn. Sváfnir spilar einnig á banjó og gítar í laginu og Jakup Zachariassen ljær laginu sveitastíl með Dobro og stálgítar. Halli spilar á gítar, bassa, píanó og syngur raddir. Diddi spilar á trommur og sér um ásláttinn og Matthías Stefánsson fiðlar lagið.

Lagið heitir A Song for a Winter’s Night á frummálinu og er eftir Gordon Lightfoot (Ontario, 1938) en ég heyrði það fyrst í flutningi Sarah McLachlan. Gordon Lightfoot var kanadískur tónlistarmaður og söngvaskáld, þekktur fyrir ljóðræna texta og áhrifamikla blöndu þjóðlagatónlistar og rokks. Hann er oft talinn einn fremsti lagahöfundur Kanada og hafði einnig mikil áhrif á alþjóðavettvangi með lögum eins og If You Could Read My Mind, Sundown og The Wreck of the Edmund Fitzgerald.

Mér þykir einstaklega vænt um þetta lag vegna þess að það er eftir pabba minn, Ágúst Pétursson. Hann var harmonikuleikari og dægurlagahöfundur og samdi nokkur vinsæl lög sem komust í spilun í gegnum danslagakeppnir á seinni parti síðustu aldar.

Þett lag hins vegar, fann ég á kassettu eftir að hann dó, en hann lést árið 1986, einungis 65 ára að aldri. Það var eitt og annað sem þurfti að fara í gegnum af því sem hann lét eftir sig og þetta lag hafði hann spilað á píanó inn á þessa kassettu og svo virtist sem hann hafi ætlað að gera eitthvað með það í framhaldinu.

Ég fékk lagið uppskrifað og vinur minn, Hörður gerði ljúfan texta við lagið. Þetta var árið 2002 og þá sendi ég lagið inni í Dægurlagakeppni Kvenfélags Sauðarkróks á Sæluvikunni. Magnús Kjartansson útsetti lagið og það komst í top 10. Lagið hét upphaflega Næturvals en fær heiðursnafnbót og nýja útsetningu á disknum. Lagið er ekki eiginlegt jólalag en passar vel við þema disksins sem er veturinn.

ABBA lag eftir þá Björn og Benny og heitir Like an Angel Passing Through my Room. Það var ekki alveg sjálfgefið að fá réttinn til að gefa það út á Íslandi og á íslensku. Í fyrstu tilraun fékk ég nei en ég gafst ekki upp. Var í sambandi við útgáfufyrirtækið sem vísuðu mér á “yfirmanninn” og sá setti sig í samband við Björn sjálfan, í einum póstsamskiptunum var hann meira að segja KÓPERAÐUR INN. Ég bað hann vinsamleg að fá Björn til að endurskoða ákvörðunina. Ég sendi þeim upptökur með sjálfri mér, útlistaði efnistökin á disknum, hvaða lög yrðu þar og hver sæi um útsetningar. Eftir nokkra umhugsun kom já-ið. Það var góður dagur. Lagið í flutningi ABBA er mjög sérstakt, mér er sagt að þetta sé eina lagið sem Frida söng alein í endanlegri útgáfuog Agneta kom þar hvergi nærri. Það er einnig mjög sérkennilegt tikk-takk sem gengur í gegnum allt lagið.

​

On April 23, 2012 a Deluxe version of The Visitors was released. One of its bonus tracks was a demo medley of 'Like an Angel Passing Through My Room' called 'From A Twinkling Star To A Passing Angel' put together by Benny Andersson, who feels that the song is one of the best that he and Björn wrote during the ABBA years, but is uncertain whether the final version is the ultimate one. His view is shared by Agnetha Fältskog who described listening to the song as waiting for something that never comes. The compilation showed the experimentation of ABBA with the track, ranging from a full-tempo version (featuring the famous ABBA harmonies) that was later abandoned because it sounded too much like something ABBA had already recorded, to a rather sober synthesized version close to the version that was eventually released. Early lyrics resembled the traditional 'Twinkle Twinkle Little Star', although these lyrics were meant as temporary to accompany the melody. Benny was also involved in Anne Sofie von Otter's version of this song which was released on her album with Elvis Costello, "For the Stars" in 2000.

Lagið er eftir Jean Sibelius við texta Topeliusar og heitir á finnsku En etsi valtaa, loistoa. Hinn hljómmikli áramótasálmur séra Sigurjóns Guðjónssonar, Sem stormur hreki skörðótt ský, nr. 102 í Sálmabókinni, er frumsaminn við þetta lag. Sr. Sigurjón þýddi marga sálma. Ekki er kunnugt hversvegna hann þýddi ekki jólasálminn, heldur kaus að gera nýjan áramótasálm við þetta lag Sibeliusar.

​

Það var Magnús Kjartansson sem benti mér á þetta lag nokkrum áður áður. Á disknum er notaður íslenskur texti eftir Kristján Val Ingólfsson. Þetta ljóð Topeliusar heitir upphaflega Julvisa, og er einn allra þekktasti og elskaðasti jólasálmurinn í Finnlandi og jafnvel einnnig í Svíþjóð og Noregi. Hann fjallar um hin helgu gildi jólanna: Orð Guðs, kærleika og hlýju, og fábrotið fallegt samfélag þar sem börnin eiga sinn stóra þátt.

​

Eftir að ég söng lagið inn á diskinn þá rataði til mín nýr texti eftir Böðvar Guðmundsson sem við í Kór Breiðholtskirkju sungum á jólum. Hann er jafnvel enn fallegri.

Það er eftir Tryggva M. Baldvinsson við texta Davíðs Stefánssonar og er í nýrri útsetningu Haraldur V Sveinbjörnson. Lagið var samið fyrir RÚV sem jólalag Ríkisútvarpsins árið 1997. Ég kynntist laginu í Kór Breiðholtskirkju en á disknum er það í gjörólíkri útsetningu, með fullt af hljóðfærum, m.a. langspili sem Örn Magnússon leikur á, Upphafslínan í laginu er einmitt: Nú, skal leika á langspilið veika.

Lagið fékk gælunafnið “Jólakötturinn í Mordor í vinnsluferlinu”. Og syninum finnst það eiga að vera titillag tölvuleiksins Witcher 3, Heart of Stone.

Það er heill herskari að hljóðfærum sem koma við sögu í laginu. Örn Magnússon leikur á langspil. Haraldur spilar á píanó, hljómborð og syngur. Diddi Guðnason spilar á trommur, pákur, taiko-tromma, crotales, song-bells, sleðabjöllur, tambúrínu, marimba og klukkuspil. Matti Kallio Matti Kallio á írska flautu. Frank Aarnink á cimbalom. Þórir Jóhannsson á kontrabassa og strengjakvartettinn er skipaður þeim Unu Sveinbjarnardóttur, Margréti og Pálínu Árnadætrum og Guðrúnu Hrund Harðardóttur. Martino Vacca spilar á írskar sekkjapípur. Hann er Ítali við nám á Berklee í Valancia og fannst við eftirgrennslan meðal vina á Fésbókinni. Í laginu eru 12 hljóðfæraleikarar og samtals 19 hljóðfæri/ásláttarhljóðfæri + raddir - lang fjölmennasta lagið á disknum.

Ég kynntist þessu lagi þegar ég var í Mótettukórnum á níunda tug síðustu aldar. Hef sungið það við íslenska texta eftir nokkra höfunda en texti Hinriks varð fyrir valinu á Stjörnubjart. Það heitir

Lagið var lengi á kantinum á lagalista plötunnar en fékk uppreist æru þegar upptökustjórinn heyrði það fyrir slysni við tiltekt í hljóðverinu og uppgötvaði þá þegar hversu áreynslulaust og fallega lagið rann í gegn í einfaldleika sínum. Frank Aarnink spilar á cimbalom sem líkist innviði píanós og er mjög erfitt að spila á. Auk þess má heyra óm af “clock bells” eða gjöllum sem kenndar eru við standklukkur og klingja gjarnan á heila tímanum.

Lagið er eftir Gustav Holst og heitir In the Bleak Midwinter. Frumtextinn er eftir Christina Rossetti. Hann er saminn miklu fyrr, eða árið 1872. Hann sameinar svo falleg ljóðrænan einfaldleika og djúpa trúarlega merkingu,

Er lag úr bíómyndinni Palli Sigurvegari (Pelle Erobreren) sem fékk norskan texta eftir á, er instrumental í myndinni, eftir því sem ég kemst næst. Pelle Erobreren er skáldsaga eftir danska rithöfundinn Martin Andersen Nexö. Kvikmynd Bille August upp úr fyrsta hluta bókarinnar um Pelle hlaut m.a. Óskarsverðlaunin árið 1988 sem besta erlenda myndin. Sagan gerist á síðari hluta 19. aldar, á tímum þar sem alþýða fólks tók sig upp í leit að betra lífi í öðrum löndum og við Íslendingar þekkjum hvað best af Vesturferðunum. Í sögunni greinir frá sænsku feðgunum Lasse Karlsson og syni hans Pelle sem halda til Danmerkur til að freista þess að bæta kjör sín þar eftir að móðir Pelle deyr. Pabbi Pelle fær starf á bóndabæ en vistin þar er enginn dans á rósum og þeir eru lítils metnir.

Lagið er hugleiðing Pelle sjálfs um fyrirheitna landið og hið betra líf sem bíði þeirra feðga.

Lagið er vel þekktur írskur jólasaálmur en ég vissi ekki um íslenskan texta við lagið. Ég brá því á það ráð að nota sálm 85 sem er saminn með sama bragarhætti. Sá texti er eftir Stefán Thorarensen frá1871 og er einfaldlega nr. 85 í sálmabókinni.

Þetta lag heyrist auðvitað mjög oft fyrir jólin en ég féll fyrir laginu í flutningi Alison Krauss sem er ein af mínum uppáhalds. Hún á sína útgáfu af því með Yo Yo Ma sellóleikara sem ég féll fyrir.

Haraldur V Sveinbjörnson - Composer / arranger setti auðvitað sinn svip á útsetninguna og með mér syngur Sváfnir Sig. Matti Kallio Musician spilar á harmoniku og írska flautu.

Sváfnir varð við ósk minni um að semja lag fyrir diskinn og lét fylgja með setningu sem fæddist með laginu: „Skrýtið hvernig allt breytir um svip.“
Hörður, bróðir hans, samdi texta við lagið og í samhengi við vetrar- og skammdegisþema plötunnar kveikti þessi setning minningar um augnablikin þegar þrúgandi, svart vetrarmyrkrið breytist í ævintýraheim og glitrandi snjókornin falla og lýsa upp hinn stutta dag. lagið fékk viðeigandi nafn, Kristallar.

Halli, upptökustjóri, „stalst“ eitt gott laugardagskvöld í harmoníum frá hljómsveitinni Amiina og tók upp þetta lag og tvö önnur, vopnaður ferðaupptökubúnaði. Hljóðfærið var í sal í sama húsi og hljóðverið og því stutt að fara.

Lag sem ég samdi ég fyrir löngu síðan fyrir  Ágúst, litla frænda, sem var lítill þá en er núna fallinn frá, langt fyrir aldur fram.. Ágúst frændi minn og nafni lærbrotnaði þegar hann var 4ra ára  og þurfti að liggja á spítala, með fótinn strengdan upp í loft. Ég sat oft hjá honum þegar hann var að sofna og söng. Lagið er búið að vera textalaust öll þessi ár en fékk loks vængi með fallegum texta eftir Hörð Sigurðarson, vin min. Fimm árum síðar, söng ég þetta lag svo við útför frænda míns. 

Lagið er fornt, en þekkt í flutningi the Beach Boys frá árinu 1964 undir heitinu We three kings of orient are. Rúnar Júl og... tóku lagið síðan upp á sína arma og fluttu það í keimlíkri útsetningu í Sjónvarpinu árið ... undir heitinu Undrastjarna. The famous American carol We three Kings of Orient are was written in 1857 by Rev. John Henry Hopkins. The minister is reputed to have written the carol We three Kings of Orient are for the General Theological Seminary in New York City as part of their Christmas pageant. Ég fékk skólasystur mína Bergljótu Hreinsdóttur, snilling, til að gera nýjan texta við lagið sem heitir Vitringar þrír.

Samið af Haraldi V. Sveinbjörnssyni og fékk gullfallegan texta eftir Valgerði Bendiktsdóttur vinkonu mína.  Haraldur:„Þegar við vorum að skipuleggja og velja lög á plötuna spurði Ágústa mig hvort ég ætti lög í sarpinum til að setja á plötuna. Eftir að hafa rúllað nokkrum sinnum í gegnum lagasarpinn minn án árangurs ákvað ég að semja lag með Ágústu í huga og í anda þeirra laga sem við höfðum þegar valið á plötuna, dreymandi og stórt. Lagið kom hratt og örugglega eftir hádegi á miðvikudegi - ljóð Valgerðar small svo algjörlega við stemningu lagsins.“ – Valgerður: Halli samdi undurfallegt og tært lag. Þegar ég heyrði það fyrst sá ég fyrir mér samspil ljóss og skugga eina hljóða vetrarnótt. Mér varð hugsað til hennar mömmu minnar sem þrátt fyrir ótal áföll einblínir allaf á ljósið og býr yfir miklu æðruleysi. Hún er eiginlega eins og egypski sólguðinn Kepri sem ýtir sólinni inn í sjóndeildarhringinn dag hvern. Þannig er hringrás dags og nætur, við endurfæðumst við hverja sólarupprás. Verðum ný og eignumst nýja von. Ég fylgi líflínunni í lófa hennar og sé hana sem leið sem er vörðuð ljósi. Mamma lýsir upp allt í kringum sig.”

Jón Ásgeirsson var stórkostlegur maður á alla vegu. Hann hló eins og jólasveinninn og lögin sem hann samdi náðu alveg inn að beini, hvílíkar laglínur. Var svo heppin að kynnast honum þegar ég var í söngskólanum. Hann kenndi tónfræði og hljómfræði en oft leiddust tímarnir út í spjall um allskonar málefni tengd tónlistinni. Það var alltaf gaman. Þegar ég gaf út geisladiskinn minn Stjörnubjart langaði mig að hafa lagið hans Á jólanótt með á disknum og fékk leyfi hjá honum. Ég hafði heyrt dóttur hans Guðrúnu Jöhönnu frumflytja það einhverja aðventuna í Söngskólanum í Reykjavík og kolfallið fyrir laginu. Ég var samt hálf-feimin við lagið. Það er svo fallegt og rammar fullkomlega inn fallegt ljóð eftir Gunnar Dal. Við Haraldur V Sveinbjörnson tókum lagið upp með strengjasveit í einni bunu og það fékk að fylgja með sem aukalag

​

Lagið er borið uppi af Ágústu og strengjakvartett og var útsett nóttina fyrir strengjaupptökurnar. Það fær það hlutverk að vera aukalagið á disknum, þar sem 13 laga diskur þótti henta einstaklega vel fyrir jólin. Fjórtanda lagið á disknum er sem sagt Á Jólanótt eftir Jón Ásgeirsson við texta Gunnar Dal. Lagið samdi Jón til konunnar sinnar. Það kallast á við innhald fyrsta lagsins á disknum, Hljóða nótt og rammar því inn efnistökin á disknum.